Homo Deus | Sapiens revisited
Yuval Noah Harari

De oneerbiedige en strik partijdige wereldgeschiedenis van de mensheid tot-nu-toe in Sapiens maakte van mij een blije lezer vorig jaar herfst. Zelfs had dat boek een wat te speculatief einde toen het ineens over de toekomst moest gaan.

Harari’s vervolg, Homo Deus, bracht helaas enkel verveling. Cultuurkritiek, zelfs verpakt als futurisme, blijft cultuurkritiek — en die is vaak al te voorspelbaar. Die uitgave zette me daarom geen moment tot doorlezen aan. Waardoor dit dikke boek me al ruim een jaar verwijtend aankijkt met de rug.

Leesprojectje voor de donkere maand november 2017 derhalve: Homo Deus in behapbare brokken. Verveling is daarbij waarschijnlijk weer de beste indicator van hoe groot die wekelijkse porties huiswerk zullen worden. Neem ik eerst toch ook die laatste hoofdstukken in Sapiens nog eens mee; omdat die weleens een inleiding konden zijn op het vervolg.

[ lees al mijn gedachten over Homo Deus van Harari hier ]


Homo Deus | Sapiens revisited i
Yuval Noah Harari

20 hoofdstukken plus een nawoord telt Sapiens van Harari, maar van mij had het boek rustig mogen ophouden na hoofdstuk 18. De geschiedenis van de mensheid is dan opgetekend. De schrijver was al aangekomen in het hier en nu, en schetst daarbij ook nog even de problemen van het moment; met die zo sterk toegenomen betekenis van de staat en de veranderde positie van het individu daar dan binnen. Project lijkt daarmee me afgerond. Boek af.

Maar in hoofdstuk 19 poneert Harari dan ineens nog de stelling dat historici volgens hem te weinig hebben nagedacht over de vraag of onze voorouders wel gelukkig waren. Om dit standpunt in hetzelfde hoofdstuk weer te verlaten ook, want geluk hangt van neurotransmitters af; en waarom zouden die bij een arme Middeleeuwer niet net zo goed lustig hebben kunnen stromen.

En hoofdstuk 20 duikt nog even de toekomst in, als prelude, voor mij, van Harari’s boek Homo Deus. Want, heeft de mens zich inmiddels nog iets aan te trekken van natuurwetten die vier miljard jaar onverkort opgingen? Natuurlijke selectie, om de soort verder te brengen, kan nu immers ongewisseld worden voor intelligente selectie — en dus designerbaby’s. Op zijn minst.

Dat einde irriteerde me indertijd omdat het volkomen overbodig aandeed, na een boek dat tot dan zo prettig oneerbiedig was geweest.

En misschien komt die ergernis meer door mijn persoonlijke leesgeschiedenis dan door iets anders. Want ik heb echt geen principiële bezwaren tegen historici die ook de toekomst willen gaan duiden — alleen moeten ze daarbij dan geen cliché’s gaan gebruiken. En helaas bestaan toekomstverwachtingen traditioneel vooral uit ideeën over hoe en waar het mis zal gaan. Ideeën die ik vrijwel allemaal al jaren ken ook, uit de SF-boekjes en -pulp gelezen tijdens mijn tienerjaren; en niet eens uit die teksten alleen.

Homo Deus bood weinig meer dan een nog verdere uitwerking van de angsten die al aangestipt werden in hoofdstuk 20 van Sapiens, zo meende ik, voor dat boek dus voor een eerste keer verveeld terzijde werd gelegd.

De komende weken een herkansing. En moge die keuze nog altijd verkeerd zijn, dan hoop ik dat mijn afkeer nog wat eloquentie brengt.

[ lees al mijn gedachten over Homo Deus van Harari hier ]


Homo Deus | 0
Yuval Noah Harari

Gewoonlijk houd ik er wel van om meerdere boeken van dezelfde auteur achter elkaar te lezen. Zulke uitgaven zijn dan bijvoorbeeld goed te vergelijken, waardoor duidelijk wordt wat elk nu echt waard is.

Vorig jaar lukt het me evenwel niet om Homo Deus direct te lezen na Sapiens van Yuval Noah Harari. En misschien was dat niet eens per se omdat de inhoud me tegenstond. Het verteltempo in Homo Deus ligt domweg een heel stuk lager dan in dat eerste boek; waarin de wereldgeschiedenis even in samenvatting werd doorgenomen.

Speculatie over de toekomst schijnt namelijk snel tot geouwehoer te leiden, en niet per se tot prettig vlot schrijven, ook al omdat bewijsjes voor de stellingnames overal vandaan moeten worden geplukt.

En die kwaal wordt al duidelijk in het eerste hooofdstuk van Homo Deus, dat nog komt voor Part I, Part II, en Part III. Want wat daar in staat is toch echt heel goed in slechts een paar regels samen te vatten.

Eerst stelt Harari vast waar we begin eenentwintigste eeuw zijn aangekomen. Daarbij concluderend dat de drie grootste problemen die de mensheid in de geschiedenis teisterden inmiddels overwonnen werden. Honger is niet meer een probleem, want hongersnoden ontstaan nu enkel nog door politieke willekeur, niet door misoogsten. Plagen zijn uitgeroeid dankzij de betere gezondheidszorg. En in een geglobaliseerde economie is oorlog iets onzinnigs geworden; niemand houdt daar ook nog rekening mee in zijn of haar toekomstplannen.

Daarop begint de schrijver te speculeren wat daarmee de drie grootste problemen zijn die de mensheid deze eeuw wil overwinnen.

Zijn nieuwe agenda voor de mens luidt dan:

  • dat we het probleem van het ouder worden willen wegnemen;
  • dat we willen zorgen altijd gelukkig te zijn;
  • waarmee we derhalve onszelf tot goden willen maken; met hulp van alles wat er verder technisch nog mogelijk is.

Harari stelt daarbij wel als voorbehoud dat hij door het formuleren van deze nieuwe agenda niet ook al een tijdpad heeft opgesteld. De schrijver weet echt niet of die reboot elke tien jaar om weer een gezond lichaam te krijgen — en daarmee de onsterfelijkheid — al mogelijk is in het jaar 2100.

Mijn probleem bij eerste lezing vorig jaar met deze inleiding was waarschijnlijk dat ik daar doorheen racete, bij gebrek aan substantie. Omdat het nog te vroeg was om kritiek te hebben op de keuze van juist deze drie agendapunten — daar zou het boek vast nog wel verder op in gaan. Laat staan dat ik me al geroepen voelde om mee te denken, en daar een agenda voor de toekomst naast te zetten. Want ik kende Harari’s bewijsvoering immers nog amper.

[ lees al mijn gedachten over Homo Deus van Harari hier ]


Homo Deus | Part I
Yuval Noah Harari

Waarschijnlijk komt mijn moeite met Homo Deus voort uit de simpele weerzin dat er in de eerste hoofdstukken zo weinig staat waarover ik nog nooit heb nagedacht. Teleurstelling kon ontstaan vanuit de eeuwige wens van de lezer om verrast te worden, en dan niets te krijgen.

Schrijver, vertel me in hemelsnaam nu eens iets dat ik niet al wist.

En tuurlijk, in Homo Sapiens stond ook betrekkelijk weinig nieuws. Ik las zelfs al eens eerder een wereldgeschiedenis in éen band — die van vader en zoon McNeill. Maar originaliteit aan inhoud is niet eens per se altijd gewenst, met de vormgeving is ook nog van alles te doen. Zie het hele door mij zo geliefde oeuvre van bijvoorbeeld de geneticus Steve Jones.

Harari’s eerdere boek ging leven door zijn manier van vertellen; omdat Homo Sapiens zo prettig oneerbiedig is. De hoofdstukken 2 en 3 in Homo Deus daarentegen brachten allereerst cultuurkritiek die ik ook al honderden anderen zo zag geven.

Of was u bijvoorbeeld nog niet opgevallen dat de mensheid merkwaardig omgaat met dieren? Alle soorten die niet kunnen worden geconsumeerd, of voor de lol neergeschoten, verminderen al decennia drastisch in aantal. Terwijl er aan biomassa wel een miljoenmiljard beesten bij zijn gekomen, ons vee en alle eetbare gevogelte, dat dan gauw eens onder schrikbarende omstandigheden gehouden worden in de intensieve agro-industrie.

in hoofdstuk 3 gaat Harari bijvoorbeeld aan de hand van Frans de Waal uitleggen hoe het zit met eigenschappen die wij al gauw typisch menselijk achten, en die dat toch helemaal niet hoeven te zijn. Alleen las ik De Waal’s onderzoek naar apengedrag zelf ook al; daar is andermans interpretatie verder niet bij nodig.

[ lees al mijn gedachten over Homo Deus van Harari hier ]