Mag iemand publiek worden gevraagd naar zijn mening over een boek waarin hij wordt aangevallen?

Dat lijkt me wel.

Mag de ondervraagde daarbij verzwijgen dat hij in het boek als een schertsprofessor wordt opgevoerd?

Dat is al minder kies, want daardoor vertrouw ik zijn oordeel niet meer.

Paul Cliteur werd gevraagd naar zijn mening over het pamflet Gedoemd tot kwetsbaarheid van Geert Mak. En hij vond het maar niets, dat boekje. Maar, was dat oprecht gemeend, of kwam het toch omdat Mak juist in hem éen van de ergste paniekzaaiers van dit moment vermoedt?

Cliteur viel bovenal over de vergelijking die Geert Mak maakte tussen de stijlmiddelen die Ayaan Hirsi Ali hanteert in haar film Submission en een eerder voorbeeld daarvan, zoals toegepast door Joseph Goebbels in Der ewige Jude.

Nu is dat hele stijlmiddel niet anders dan een cliché in de reclame geworden. Hirsi Ali toonde mishandelde moslimvrouwen en projecteerde selectief teksten uit de Koran op hun blote huid. Maar menig product wordt in een commercial ook aangeprezen op de blote huid van vrouwen, door daarbij selectief wat teksten te debiteren. Dit noemen we propaganda. En ook als er een idee mee verkocht moet worden in plaats van een product blijft het propaganda.

Nee, net zoals het heel makkelijk is om iemand te verwijten dat die de Tweede Wereldoorlog erbij sleept om gelijk te krijgen, geldt dat andersom eigenlijk ook. Wie zegt dat een argument niet deugen kan omdat er te makkelijk vergelijkingen met Nazi-praktijken zijn getrokken, heeft daarin alleen gelijk als die ene vergelijking op zichzelf staat.

Maar Geert Mak maakt in zijn pamflet bewust zware vergelijkingen. Met hoe de taal in het publiek debat veranderde tijdens de opkomst van de Nazi’s, met de propaganda tijdens de snelle omslag tot een burgeroorlog in Servië. Hij probeert ons voor te houden hoe het denkklimaat in een land verziekt kan worden, door het publiek vooral maar angst aan te jagen.

Vandaar die oproep kwetsbaar te durven zijn.

Maar heeft hij die parallellen nodig? Moet er naar Nazi’s of Balkanoorlogen verwezen worden om wat er hier gebeurt helderder te krijgen?

Het punt voor mij is dat al die blatende politici zichzelf al zo belachelijk hebben gemaakt, bijvoorbeeld door hun oproepen iedereen die van een terreurdaad wordt verdacht meteen van zijn burgerrechten te ontdoen. Neukt niet dat internationale verdragen dit verbieden. Ik heb die parallellen niet nodig, maar kan tegelijkertijd wel zien waarom Mak ze heeft gebruikt. Retoriek is soms gewenst. Maar, dat levert mij dan ook de merkwaardige conclusie op dat ik het volkomen met Geert Mak eens ben, en toch ook zijn pamflet als propaganda beschouw met alle uitwassen die daar bij horen.

Bovendien staan er een aantal feitelijke onjuistheden in de tekst. Die “gouden tondeuse” voor de grootste landverrader op de website van Theo van Gogh bijvoorbeeld, werd maandelijks uitgereikt door Bernadette de Wit. De vermoorde filmer wilde er zelf niets mee te maken hebben. Toch gebruikt Mak het gegeven in zijn pamflet om Van Gogh tot querulant te maken.

Dat is allemaal niet nodig. Enfin.

Geert Mak, Gedoemd tot kwetsbaarheid
95 pagina’s
Uitgeverij Atlas © 2005

Er zijn 38 manieren om gelijk te krijgen, zelfs als de ander dat eigenlijk heeft, zo zei Schopenhauer. Maar meer in het algemeen zie ik zelf drie lagen waarop opinies aangevallen kunnen worden.

Zo zijn iemands conclusies aan te vallen. En opvallend genoeg gebeurt dit bijna nooit. Het is blijkbaar makkelijker het gestelde te negeren.

Ook is de methode waarop die conclusies bereikt worden onderuit te halen. En zie, polemiek werkt meestal zo.

Tenslotte kan gepoogd worden de ander uit te schakelen via een persoonlijke aanval; door zijn of haar motieven in twijfel te trekken, iemands intellectuele capaciteiten te bagatelliseren, of door kwaadaardige roddel uit te spreken die niets met onderwerp zelf van doen heeft, maar wel helpt om een negatief breed te creëren. In Nederland zijn dit allemaal opvallend prominente elementen in de meeste publieke discussies, en daarom vind ik het publieke debat hier op een bedenkelijk laag peil staan.

Enfin. Nu is de tijd aangebroken om Geert Mak te pakken, zo meldt Elsevier. Vandaag schreef huisfilosoof Luuk van Middelaar van de VVD een opinie-artikel in De Volkskrant tegen het pamflet Gedoemd tot kwetsbaarheid.

Dat gaat dan weer over die vergelijking met Goebbels [ = aanval op methode om tot conclusies te komen]. Maar blijkens Elsevier schrijft Van Middelaar ook dat Mak karaktermoord pleegt op politici die zich telkens weer haasten om het volk gerust te stellen, door het angst aan te jagen [ = in twijfel trekken motieven]

Ik moet Die Volkskrant even te pakken krijgen voor het hele stuk, maar heb nu al zin het volgens mijn drietrapsmodel te ontleden.

* update: dom, het staat gewoon online

Aardig aan het pamflet van Geert Mak is dat hij niet met name noemt wie hij als “handelaren in angst” ziet. Want, velen voelen zich namelijk desondanks aangesproken: een Sylvain Ephimenco, een Paul Cliteur, de partij-ideologen van de VVD…

Helaas dreig ik bij het recenseren van de bezwaren die de laatsten hebben tegen Mak in mijn eigen val te trappen. Om aan te tonen dat de argumenten van de VVD’ers Luuk van Middelaar en Kees Berghuis ietwat vreemd zijn, is het me onmogelijk niet ook even in te gaan op de crisis in hun partij. Ofwel, om aan te tonen dat zij onzuiver argumenteren in hun aanval op Mak, ontkom ik er niet aan hun beweegredenen verdacht te maken. Wat mij al even slecht maakt als hen, en de aangekondigde gedachtenexercitie om neutraal de gevoerde discussietactieken te bespreken onmogelijk maakt.

Toch zou het te proberen zijn. Ik heb tenslotte hier niets mee te winnen of te verliezen. Mijn inzet is neutraal. Ik hoef geen zieltjes te winnen door ineens even goedkoop de invoering van de doodstraf te bepleiten, of een vlaktaks te opperen. Ik kan geen kamerzetels verliezen. En Wiegel staat niet te brallen best deze kolommen over te willen nemen, na de verkiezingen.

Doe ik het toch…

Als ik het goed lees is het voornaamst bezwaar van de partij-ideologen tegen Mak dat hij politici schoffeert die juist erg goed werk doen. Ze spreken zelfs van karaktermoord. Terwijl de VVD juist zijn uiterste best alle groeperingen in de Nederlandse samenleving bij elkaar te houden, volgens van Middelaar en Berghuis.

Het was mij niet opgevallen. Maar goed, zo goed volg ik de proefbalonnetjes ook niet die politici telkens weer oplaten. Ik ga liever van de realiteit uit.

Maar hiermee reiken de ideologen mij wel een balans aan, waarmee voortaan de woorden van alle VVD-politici perfect te wegen zijn. Hun idee is dus oprecht dat de tegenstellingen tussen bevolkingsgroepen verminderen, als de hoge inkomens minder belasting betalen. Bijvoorbeeld.

Bah. Doe ik het weer.

Het AD meldde vrijdag dat Geert Mak toegeeft zijn pamflet Gedoemd tot kwetsbaarheid ietwat slordig te hebben samengesteld.

Alle discipline, waarmee ik andere boeken geschreven heb, heb ik hier losgelaten

Redacteur Carel Brendel was dan ook in staat zo al vijftig vragen te stellen over inhoudelijke slordigheden, waarop Mak nog geen antwoord heeft gegeven.

Maar het bevestigd mijn vermoeden wel over hoe het publieke debat in Nederland werkt: wees vooral nooit te betrappen op gemakzucht. Wie op slordig werken te pakken is, zal daarop ook onderuit gehaald worden. Ongeacht zijn eigenlijke boodschap.

[Dank voor de tip, Stoethaspel!]

1. (blz. 8 ) Wanneer is Ayaan Hirsi Ali het religieuze geweld van Saoedi-Arabië ontvlucht?
2. (blz. 10) Waarom schrijft u dat Theo van Gogh Paul Rosenmöller kanker toewenste na de moord op Fortuyn, terwijl hij dit in werkelijkheid deed in een column over de (kanker simulerende) Singh Varma?
3. (blz. 10) Waarom schrijft u dat Theo van Gogh de gouden tondeuse uitloofde voor de grootste landverrader, terwijl deze ‘prijswerd uitgeloofd door Bernadette de Wit?
4. (blz. 10) In welke ochtendkrant stond op 3 november 2004 ‘Nederland brandt? U moet mij hierbij helpen, want in Telegraaf, AD, Volkskrant, Trouw en de Wegener-ochtendkranten heb ik deze woorden niet kunnen terugvinden.
5. (blz. 10) U schrijft over oorlog. Waarom vermeldt u niet dat vice-premier Zalm de oorlog verklaarde aan het moslimextremisme? Deze toevoeging lijkt me belangrijk, omdat veel mensen ten onrechte menen dat hij de oorlog heeft verklaard aan de islam.
6. (blz. 10) Vindt u het vreemd dat politici en opiniemakers in vuur en vlam staan, nadat een van hen is vermoord en anderen voor hun leven moeten vrezen?
7. (blz. 11) ‘Iedereen was die eerste dagen in paniek. Gaat u niet voorbij aan de vele mensen die helemaal niet in paniek waren?

lês troch | lees door | continue reading »

Nu ik ook Joost Zwagerman’s “essay” over het pamflet van Geert Mak gelezen heb, wordt het tijd om de discussie voorlopig maar eens af te ronden.

Interessant aan Zwagerman’s exercitie in de Vrij Nederland van vorige week [het boekenweeknummer] is alleen dat hij zelf niet op een opinie betrapt kan worden. Heel listig somt hij op wie allemaal heftig op Mak hebben gereageerd, en ook wat er zoal aan feitelijke onjuistheden in het pamflet staan.

Het lijkt het dossier op dit weblog wel. Maar ik bied tenminste dan nog wat hyperlinks naar bronnen.

Conclusie van Zwagerman:

Er wordt in Gedoemd tot kwetsbaarheid op te veel plaatsen geblunderd, zodanig dat de portée van zijn betoog dramatisch moet inboeten aan zeggingskracht.

Toch is voor mij de vraag niet of Mak’s conclusie houdbaar is. Er werd idioot gereageerd door sommige politici, en de nieuwsmedia hielpen mee om angst aan te wakkeren.

Maar, ook deze discussie toont weer aan dat het publieke debat in Nederland op een pijnlijk laag niveau wordt gevoerd. En daardoor is het niet eens vreemd dat minister Donner van Justitie in dit klimaat vrijwel zonder tegenspraak verregaande wetswijzigingen voor kan stellen, die een principieel rechtsbeginsel om zeep helpen. Wie verdacht is van terrorisme behoort daarmee ineens tot een rechtenloze onderklasse. Niet iedereen is zo meteen meer gelijk voor de wet.

Ondertussen mogen de telefoontjes van advocaten afgeluisterd worden. Net zoals van journalisten al routinematig wordt opgevraagd welke nummers ze gebeld hebben, want daar is niet eens een verzoek tot aftappen bij het Openbaar ministerie voor nodig.

Erg is dat door Mak’s gemakzucht de discussie over al die tendensen niet eens gevoerd wordt. Onuitstaanbaar is dat het debat uiteindelijk alleen maar over die vergelijking tussen Der ewige Jude en Submission gaat. Terwijl de beeldtaal in beide niet eens uniek is.

Enfin.

Dossier Gedoemd tot Kwetsbaarheid

Mij was al wel opgevallen dat de tegenstanders van Geert Mak’s pamflet zich niets gelegen lieten liggen aan de eindconclusie daarin. Ik had alleen nooit een verklaring waarom.

Tot ik Frank Ankersmit’s boek Macht door representatie las [bespreking hier]. Daarin betoogt deze hoogleraar in de intellectuele geschiedenis:

Er is nog een [...] reden waarom in het politieke debat in de democratie het vermijden van de opinie van de tegenstander wenselijk is. De suggestie dat de opinie van de tegenstander niet zozeer onjuist alswel (wat veel erger is) irrelevant is, geeft aan het standpunt van degene die deze suggestie succesvol weet te formuleren een aura van onpartijdigheid. Want de implicatie is immers, dat wellicht iets ten gunste van dat standpunt van de tegenstander gezegd kan worden (en dat de goede bedoelingen van de tegenstander ook geen moment betwijfeld worden), zoals men dat ook van het tegenovergestelde standpunt zou kunnen zeggen, maar dat beide standpunten, zowel het oorspronkelijke als zijn tegendeel, eenvoudigweg irrelevant zijn voor een goed begrip van de zaak in kwestie. En dat beide daarom in quarantaine geplaatst zullen moeten worden.

pagina 158

Over die implicatie moet ik nog even nadenken. En ook vraag ik me af het niet gewoon een debattruc is om geen enkele aandacht aan de conclusies van de tegenstander te geven. Ook al omdat het makkelijker is zo iemand verdacht te maken, en daarmee alles wat die gezegd heeft irrelevant te verklaren, dan inhoudelijk te reageren.

Enfin.

zie het hele Dossier Gedoemd tot kwetsbaarheid

De tekst van Geert Mak’s pamflet Gedoemd tot kwetsbaarheid is nu ook online te vinden.

Helaas valt in dit formaat wel de paginanummering weg. Toch is het nuttig de tekst te lezen met de vijftig vragen van AD-redacteur Carel Brendel ernaast.

zie het hele Dossier Gedoemd tot kwetsbaarheid

via Sargasso

Geert Mak schrijft deze week in De Groene Amsterdammer over de reacties op zijn pamflet ‘Gedoemd tot kwetsbaarheid’, en waarom hij aan zijn oorspronkelijk ideeën vasthoudt.

Ik kom daar op terug.

* zie ook het volledige dossier Gedoemd tot kwetsbaarheid
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

De ironie van het hele debat rond het pamflet van Geert Mak is dat hij oprecht dacht Ayaan Hirsi Ali te moeten waarschuwen. Gebruik niet dezelfde methoden als de Nazi’s in hun propaganda toepasten, schreef hij in Gedoemd tot kwetsbaarheid. En vervolgens reageerde nogal wat mensen totaal overspannen op die ene verwijzing naar de Tweede Wereldoorlog.

Lezen blijft moeilijk. Wie zei ook alweer dat in Nederland slechts tien procent van de bevolking functioneel analfabeet is?

Misschien is dat de reden dat Mak steeds stil bleef over alle aantijgingen, en nu pas reageert met een lang stuk in De Groene Amsterdammer. Dit artikel zal overigens ook weer apart als pamflet in de boekhandel komen, onder de titel ‘Nagekomen Flessenpost’.

Bovendien kwam Geert Mak éen en ander ook op televisie toelichten, in het NCRV-programma Rondom Tien. Deze uitzending is via internet te bekijken voor wie dat wil, maar ik zou dat hoogstens om éen reden doen. Bekijk vooral eens wat in Nederland voor discussie moet doorgaan.

Wat wond iedereen zich weer nodeloos op, om de eigen interpretatie van andermans denkbeelden vooral.

Ook Mak’s repliek in de Groene valt tegen. Van de vijftig vragen die AD-redacteur Carel Brendel hem stelde in een open brief, worden maar enkele beantwoordt. Van acht opmerkingen in zijn eerste pamflet wil Mak nog net toegeven dat die feitelijk onjuist zijn geweest.

Opvallend is ook dat hij toegeeft stilzwijgend in latere drukken van Gedoemd tot kwetsbaarheid alvast fouten te hebben verbeterd.

Maar, mijn grootste probleem met deze repliek, en daarmee misschien ook wel met zijn eerste pamflet, is dat Mak onvoldoende onderkent hoe het publieke debat werkt in Nederland. Zijn these dat politici en mediageile publicisten in Nederland een sfeer van angst creëren, is in beide stukken onvoldoende onderbouwd, zo vind ik nu. In Gedoemd tot kwetsbaarheid vermeed hij vrijwel steeds namen te noemen en rugnummers te geven. De repliek geeft daar wel wat meer van, maar nog steeds niet gestructureerd en zeker niet volledig.

Bovendien gaat het er nu net ook om hoe het beeld dat van de werkelijkheid gegeven wordt zich tot de eigenlijke werkelijkheid verhoudt.

Het wordt zo langzamerhand een stokpaardje van mij op dit weblog, maar ik moet het toch maar eens schrijven. De media focussen op het moment vooral op instanties die niet de werkelijke beslissingsmacht hebben. Dat zijn vooral enkele poppetjes uit het kabinet, en een stuk of tien parlementariërs.

Toenmalig minister Peper schreef nog in een essay: het primaat moet naar de politiek terug. Wat alleen maar bevestigd dat de echt belangrijke besluiten niet meer in Den Haag worden genomen.

En, als het parlement ergens dan wel aandacht besteedt, is de problematiek zo versimpelt dat die niets te maken heeft met de realiteit waarin de Nederlandse bevolking leeft. Dus houdt ook het nieuws daarover een schijnbeeld op.

In plaats dit mechanisme te onderkennen, heeft Mak ervoor gekozen mee te gaan vechten in een schijn-discours. Ik geef grif toe, tegengas was ook wel nodig. Maar dan liefst gebaseerd op feiten, en niet door tegenover al te uitgesproken meningen vooral andere meningen te plaatsen.

* zie ook het volledige dossier Gedoemd tot kwetsbaarheid

De Groene Amsterdammer #19, 13 v 2005
pagina’s 23 - 33.

Pom’s vraag hoe ik een pamflet als Gedoemd tot kwetsbaarheid zou schrijven, is niet zo maar even te beantwoorden. Ik kan hoogstens wat gedachteflarden weergeven van de richting die zo’n stuk wat mij betreft uit moet gaan. Maar goed, dit weblog is al vaker een vruchtbaar kladschrift gebleken.

Ik ben helaas zo’n vreselijk stuk historicus die alleen maar kan denken vanuit het algemene naar het speciale. Voor mijn pamflet betekent dit, dat ik zo al denk minstens vier elementen te moeten inbrengen:

1. het profijt van angst, voor de zaaiers;
2. professionalisering, en de negatieve gevolgen daarvan voor politiek, ambtenarij, en de media;
3. de staat van het publieke debat in Nederland;
4. het werkelijke gevaar van [Islamistisch] terrorisme;

Om me nu alleen even tot het eerste punt te beperken: over het profijt van vrees aanjagen is erg veel te zeggen, dat vrijwel nooit wordt opgemerkt. Neem alleen al het nut voor de opvoeding, omdat het waarschuwen met straf het kind al goed gedrag inprent voor de hersentjes rijp genoeg zijn om de consequenties van daden in te zien.

Of zie het nog groter, en stel eens de vraag hoe die kastes van priesters of koningen ooit konden ontstaan.

lês troch | lees door | continue reading »

verscheen ook op boeklog.info

Theo van Gogh werd op 2 november 2004 vermoord. Sylvain Ephimenco was toen waarschijnlijk bezig dit boek af te ronden. Daarin was al een groot tal columns uit Trouw verzameld over het gevaar van het Islamisme. Dus kwam er nog gauw een toepasselijk nieuw voorwoord in, plus een open briefje aan Van Gogh’s moordenaar. Vanzelfsprekend werd de titel aangepast, en hup toen kon dit werkje alsnog de markt op.

Ik las dit boek uit een drang tot volledigheid. Ephimenco schrijft weliswaar aardige columns soms, maar dat maakt hem nog niet de beste analist van onderwerpen als integratie. Bovendien moeten korte stukjes wel scherp van toon zijn om überhaupt op te klinken uit het grijze ruis van een krantenpagina. In een boek is zo’n verhitte schrijfstijl nogal vermoeiend.

Maar in dit boek schrijft hij natuurlijk wel over dezelfde zaken die Geert Mak ook aanroert, in diens pamflet Gedoemd tot kwetsbaarheid. En Ephimenco toont zich nu juist éen van die angstzaaiers waartegen Mak zo tekeer gaat.

Ik ben inmiddels tot de conclusie gekomen dat er geen echt debat mogelijk is in Nederland, omdat steeds weer de grootbekken de kans krijgen de toon te zetten. Daarmee wordt elke nuance verdacht. Laat staan dat het mogelijk is een zinnige openbare gedachtewisseling te houden over integratie, danwel Islamisme.

Immers, tot wie richt Ephimenco zich eigenlijk in die columns, of dit boek? Diegenen waar hij eigenlijk over schrijft, lezen hem niet.

Dat is natuurlijk ook het probleem, zal hij opmerken.

Ik weet dat niet.

De enige waarde die Mak’s pamflet voor mij heeft, is dat het waarschuwt tegen polarisatie. Vervolgens verdedigt de man die stelling niet al te handig, maar dat is iets anders. Ephimenco verdedigt vooral het grote eigen gelijk dat ontstaat door zaken nogal eenzijdig en zwart-wit voor te stellen. Zie dan hoe mis is gegaan, kijk dan hoe infaam religieus fanatisme is.

Dat krabt misschien wel, maar het krabt niet waar het jeukt.

Sylvain Ephimenco, Het land van Theo van Gogh
De multiculturele desintegratie
149 pagina’s
Uitgeverij Houtekiet © 2004

Enfin, ik kan dan wel stoer zeggen niet te willen lezen voor een lijst. Maar ineens blijk ik dat onbewust al gedaan te hebben.

De Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren [DBNL.org] heeft namelijk een Basisbibliotheek opgezet, met 1000 sleutelteksten uit de cultuurgeschiedenis van de Lage Landen. Dat is een heel opvallende lijst, omdat het gehalte belletrie tegenover meer zakelijke teksten nu eens niet onbescheiden hoog is.

Bovendien blijk ik ongeweten zo al zeventien titels van deze sleutelteksten op boeklog besproken te hebben. En daar komen zonder meer bij. Wat me daarom noopt toch ook maar een rubriek basisbibliotheek in te voeren op boeklog.

Zoals met alle lijsten valt er lang over te twisten over wat er ontbreekt, of ten onrechte op staat. Ik vind bijvoorbeeld de aanwezigheid van Geert Mak’s pamflet Gedoemd tot kwetsbaarheid, of het vervolg Nagekomen flessenpost, ietwat voorbarig. En verder heeft de lijst voor mij wat het stempel goedgekeurd te zijn door de Nederlandse vereniging van huisvrouwen.

Maar goed, wie moet er zich dan mee bezig houden dán zwaar universitair geschoolden?

De 1000 sleutelteksten zullen in de loop van 2008 allemaal online komen te staan. En dat is toch mooi.