Taal
Sterre Leufkens

[…] De Dialektkwis Stimmen fan Fryslân wist na negentien woordjes mijn geboorteplek tot op vijf kilometer nauwkeurig in te schatten. Terwijl ik altijd dacht het Fries van mijn vader te spreken, die uit een ander deel van de provincie kwam.

En toch zal ik geen spraakles hoeven te nemen om het Fries te kunnen gaan praten dat de hoogste maatschappelijke status heeft. Want die variant bestaat domweg niet. […]

boeklog 21 xi 2017


Citaat van de dag | 1120

hoogleraar Irwin Braverman, een oude rot in de dermatologie, viel het op dat het observatievermogen van zijn assistenten in de loop van de jaren achteruit was gegaan. Dat kwam, zo dacht Braverman, door de opmars van computers, scantechnieken en laboratoriumtests. De tirannie van de techniek, noemt Braverman dat. Ze maakt aankomende dokters lui.

Harald Merckelbach, ‘Beeldende kunst maakt dokters beter’


Homo Deus | Part I
Yuval Noah Harari

Waarschijnlijk komt mijn moeite met Homo Deus voort uit de simpele weerzin dat er in de eerste hoofdstukken zo weinig staat waarover ik nog nooit heb nagedacht. Teleurstelling kon ontstaan vanuit de eeuwige wens van de lezer om verrast te worden, en dan niets te krijgen.

Schrijver, vertel me in hemelsnaam nu eens iets dat ik niet al wist.

En tuurlijk, in Homo Sapiens stond ook betrekkelijk weinig nieuws. Ik las zelfs al eens eerder een wereldgeschiedenis in éen band — die van vader en zoon McNeill. Maar originaliteit aan inhoud is niet eens per se altijd gewenst, met de vormgeving is ook nog van alles te doen. Zie het hele door mij zo geliefde oeuvre van bijvoorbeeld de geneticus Steve Jones.

Harari’s eerdere boek ging leven door zijn manier van vertellen; omdat Homo Sapiens zo prettig oneerbiedig is. De hoofdstukken 2 en 3 in Homo Deus daarentegen brachten allereerst cultuurkritiek die ik ook al honderden anderen zo zag geven.

Of was u bijvoorbeeld nog niet opgevallen dat de mensheid merkwaardig omgaat met dieren? Alle soorten die niet kunnen worden geconsumeerd, of voor de lol neergeschoten, verminderen al decennia drastisch in aantal. Terwijl er aan biomassa wel een miljoenmiljard beesten bij zijn gekomen, ons vee en alle eetbare gevogelte, dat dan gauw eens onder schrikbarende omstandigheden gehouden worden in de intensieve agro-industrie.

in hoofdstuk 3 gaat Harari bijvoorbeeld aan de hand van Frans de Waal uitleggen hoe het zit met eigenschappen die wij al gauw typisch menselijk achten, en die dat toch helemaal niet hoeven te zijn. Alleen las ik De Waal’s onderzoek naar apengedrag zelf ook al; daar is andermans interpretatie verder niet bij nodig.

[ lees al mijn gedachten over Homo Deus van Harari hier ]


Stadse fratsen
Te fietsen | week 47

Filmpjes genoeg online waarin er iemand de dood tegemoet gaat. Een liefhebber van dat genre ben ik alleen niet. Nooit geweest trouwens ook.

Waarmee wel een vraag werd waarom ik meermaals gefascineerd heb gekeken naar de fietsrit van een man — type arrogant jong klootzakje — dwars door Manhattan heen. Want weliswaar haalt hij het einde ongeschonden. Ondertussen ging het toch een paar keer net niet mis.

Hij rijdt dan ook ongeacht de verkeerssituatie bijvoorbeeld gewoon een kruising op. En dat zijn fiets geen remmen heeft, lijkt me daarvoor het excuus niet echt.

Natuurlijk, hij rijdt door een mij onbekend landschap. Als fietser. Een stedelijke omgeving mij volkomen vreemd, van een brede straat die een canyon vormt tussen eindeloze hoeveelheden enorm hoge gebouwen. Een straat zonder enige infrastructuur voor fietsen bovendien. Daar waar auto, bussen, en een enkele truck de dienst uitmaken, en waar hij zich dan tussendoor slingert als dat moet.

Komt mijn fascinatie misschien door het luttele gegeven dat hij zich zo volstrekt anders gedraagt dan ik in dezelfde omstandigheden zou doen? Zo volstrekt zonder angst? Is er misschien zelfs bewondering voor alle berekende roekeloosheid tijdens zijn tocht?

Overigens verdient de cameraman achter hem dan veel grotere complimenten — want die deed niet zelden precies dezelfde stunts, en wist zijn voorganger daarbij ook nog goed in beeld te houden.

Dezelfde dag dat ik de fietstocht door New York voor het eerst bekeek zond de publieke omroep een documentaire uit van een gelauwerde filmer die er mee zit dat de fietspaden in Amsterdam zo druk worden. Die film verveelde me.
 


Law of the Day | 1117

Hutch’s third law of cycling, which states that a man with one bicycle knows how many bicycles he has while a man with more than one is never sure.

Dr Hutch, Why your best components inevitably
end up on your so-called winter bike


Goscinny
Pascal Ory

[…] Alleen is het geen toeval dat de Asterix-albums tegenwoordig door een eigen uitgeverij worden gepubliceerd, net als de boeken van Lucky Luke trouwens. Deze biografie beschrijft ook tal van zakelijke perikelen die er in de loop der tijd speelden rond het publiceren van Goscinny’s strips, en dat maakte het boek niet per se interessanter. Wel dikker. […]

boeklog 17 xi 2017


Citaat van de dag | 1115

de Nederlandse elite beseft te weinig dat ze ‘iemands’ elite is. Ze staan niet ten dienste van een abstract systeem, zoals de markt, maar moeten opkomen voor iemands belang: een publiek belang. Wie zo hoog in de boom zit heeft de dure plicht om ons te vertellen wat hij ziet, en op ons af ziet komen. Wanneer we de elite oproepen om aan het werk te gaan, bedoelen we dus beslist niet efficiënter werken. Liever wat minder efficiënt, wat minder loyaal: dwarser, vervelender, knorriger. Schop eens herrie, schrijf eens een stuk in de krant. Kijk eens om je heen, of er in die ivoren toren van je toevallig ook een noodklok hangt.

Thomas Muntz en Jeroen Trommelen,
MONDIGE BELEIDSMAKERS OF PASSIEVE TOEZICHTHOUDERS?


Het pauperparadijs
Suzanna Jansen

[…] Waarbij dat Veenhuizen, wat aan de rand lag van de zo door mij verkende wereld, me domweg vrees inboezemde; om de gevangenissen daar. Zelfs al reed ik er dan enkel voorbij, over de Hoofdweg, langs die zo vervelend lange Kolonievaart.

Jaren voor ik bij Armando het begrip ‘schuldig landschap’ leerde kennen, was me al bekend dat sommige plaatsen een ongemeen sterke lading kunnen hebben. […]

boeklog 15 xi 2017


Quote of the Day | 1114

To be painfully candid, I consider a great part of what is offered to students as intellectual discourse, at least in the humanities and social sciences, to be a sort of higher twaddle. This so-called learning, most recently “theory,” seems harmless in so far as it has no meaning outside the classroom, or beyond the journals and conferences that sustain it and establish the hierarchy of its practitioners. But it is deeply harmful in that it wastes time and teaches students to think and write badly, to master as they can the terms and assumptions of twaddle. It lifts words from other disciplines and languages, which for its purposes suggests a sort of sophistication that floats above particulars, above the interesting books and cultures that are its putative subject, for example. Reading, writing, and thinking are so closely linked, and learning by means of them is so highly individual, that the intrusion of fashion-driven academic pidgin between the reader and the text is a defeat of the purpose of education.

Marilynne Robinson, ‘Year One: Rhetoric & Responsibility’


Homo Deus | 0
Yuval Noah Harari

Gewoonlijk houd ik er wel van om meerdere boeken van dezelfde auteur achter elkaar te lezen. Zulke uitgaven zijn dan bijvoorbeeld goed te vergelijken, waardoor duidelijk wordt wat elk nu echt waard is.

Vorig jaar lukt het me evenwel niet om Homo Deus direct te lezen na Sapiens van Yuval Noah Harari. En misschien was dat niet eens per se omdat de inhoud me tegenstond. Het verteltempo in Homo Deus ligt domweg een heel stuk lager dan in dat eerste boek; waarin de wereldgeschiedenis even in samenvatting werd doorgenomen.

Speculatie over de toekomst schijnt namelijk snel tot geouwehoer te leiden, en niet per se tot prettig vlot schrijven, ook al omdat bewijsjes voor de stellingnames overal vandaan moeten worden geplukt.

En die kwaal wordt al duidelijk in het eerste hooofdstuk van Homo Deus, dat nog komt voor Part I, Part II, en Part III. Want wat daar in staat is toch echt heel goed in slechts een paar regels samen te vatten.

Eerst stelt Harari vast waar we begin eenentwintigste eeuw zijn aangekomen. Daarbij concluderend dat de drie grootste problemen die de mensheid in de geschiedenis teisterden inmiddels overwonnen werden. Honger is niet meer een probleem, want hongersnoden ontstaan nu enkel nog door politieke willekeur, niet door misoogsten. Plagen zijn uitgeroeid dankzij de betere gezondheidszorg. En in een geglobaliseerde economie is oorlog iets onzinnigs geworden; niemand houdt daar ook nog rekening mee in zijn of haar toekomstplannen.

Daarop begint de schrijver te speculeren wat daarmee de drie grootste problemen zijn die de mensheid deze eeuw wil overwinnen.

Zijn nieuwe agenda voor de mens luidt dan:

  • dat we het probleem van het ouder worden willen wegnemen;
  • dat we willen zorgen altijd gelukkig te zijn;
  • waarmee we derhalve onszelf tot goden willen maken; met hulp van alles wat er verder technisch nog mogelijk is.

Harari stelt daarbij wel als voorbehoud dat hij door het formuleren van deze nieuwe agenda niet ook al een tijdpad heeft opgesteld. De schrijver weet echt niet of die reboot elke tien jaar om weer een gezond lichaam te krijgen — en daarmee de onsterfelijkheid — al mogelijk is in het jaar 2100.

Mijn probleem bij eerste lezing vorig jaar met deze inleiding was waarschijnlijk dat ik daar doorheen racete, bij gebrek aan substantie. Omdat het nog te vroeg was om kritiek te hebben op de keuze van juist deze drie agendapunten — daar zou het boek vast nog wel verder op in gaan. Laat staan dat ik me al geroepen voelde om mee te denken, en daar een agenda voor de toekomst naast te zetten. Want ik kende Harari’s bewijsvoering immers nog amper.

[ lees al mijn gedachten over Homo Deus van Harari hier ]


Mijn eenmanszaak
Remco Campert

[…] Eigenlijk las ik slechts éen noodzakelijke column. Dat was in Campert’s publieke afscheid van Rudy Kousbroek, zijn vriend al vanaf de middelbare school, die doodging. […]

boeklog 13 xi 2017


Quote of the Day | 1113

this is part of the endgame for publishing on the Internet: free distribution blew up the link between editorial and publishing and drove them in opposite directions — atomization on one side and massively greater scale on the other. And now, that same reality makes possible a new model: a huge number of small publications backed by entities more concerned with building viable businesses than having memorable names.

Ben Thompson, ‘Faceless Publishers’


Rechtspraak is mensenwerk
Michiel van Kleef & Suse van Kleef

[…] Van Ettekoven verwijst dan naar wat hij de beschikking-fabrieken noemt, zoals de Belastingdienst, het UWV, de SVB, of de DUO, waarvan het management een foutenmarge van 5% in de genomen besluiten nog heel acceptabel vindt. Alleen levert 5% aan fouten in 3,4 miljoen beschikkingen, zoals de Belastingdienst verstuurt, wel een enorm aantal problemen op.

En dan helpt beklag doen doorgaans weinig. […]

boeklog 11 xi 2017


In het land van de ja-knikkers
Frank Westerman

[…] Alleen toont die lange reportage ook aan dat als eenmaal de kale feiten vast staan, er niet per se een antwoord mogelijk wordt op alle open vragen. Het gegeven lag er dat de Wageningse boekhandelaar Marian Heij ooit een niet bijster geletterde Marokkaan in huis nam, hem huwde, tot enig erfgenaam maakte, en haar boekwinkel verkocht — nog net op het juiste moment, voor de crisis. Als dank vergiftigde hij haar beerenburg, en ging ze langzaamaan dood. […]

boeklog 9 xi 2017